Artefakte te panjohura te princ Wied-it ne arkivin e Shkodres

Princ Wied-i, ka dekoruar si sovran i shqiptarëve deri ne vitin

1919.

                                          Artefakte që dalin për herë të parë në shtyp

 Dossier

Besi Bekteshi

Pergjegjesi Arkivit Shkoder

Pa diskutim tentativa e fuqive europiane në atë që mund të konsiderohet marrëveshje e para luftës së parë botërore për ta bërë Shqipërinë me një sovran, është një nga më thelbësoret për të kuptuar se ky model ishte atëhere më i pështatshmi për popullin e vogël ballkanik. Ishin pothuaj të gjithë fqinjët armiqësorë dhe interesat e fuqive tepër të kundështuara me njëra tjetrën. Por ky nuk është qëllimi i shkrimit. Qëllimi është që me rastin e këtij 100 vjetori, disa të vërteta historike me anën e dokumentave dhe reperteve të ardhura në kohë të dalin ashtu sikundër janë.  Në disa shkrime në fakt, për aktivitetin e tij, pra princ Wied-it, është thënë ose është deduktuar se mbas largimit....asgjë ose pothuaj asgjë nuk ka ndodhur, si në një dorëzim total të tij. Në fakt nuk është krejt e vërtetë, sëpaku deri në vitin 1921 kur fuqitë e mëdha, kanceleritë dhe kombet, kanë njohur qeverinë e Tiranës zyrtarisht. Këtu nuk kemi të bëjmë me pavarësinë......por me shtetin shqiptar, që nuk është i barabartë normalisht si jetë dhe veprimtari, me pikërisht 100 vite pavarësi. Dakort, por princ Wied-i ka dekoruar edhe në vitin 1919-të njerzit besnik dhe të devotshëm të tij. Pikërisht ato njerëz, që i kanë shërbyer dhe kanë gëzuar besimin e tij të madh dhe të përhershëm.  Ai deri në këtë kohë, dhe patjetër edhe më vonë, e ka konsideruar veten si sovran i Shqipërisë ose më saktë “Wir Wilhelm Furst von Albanien” dhe pikërisht me këtë definicion, ka dekoruar një nga njerzit e devotshëm të tij shkodranin Kol Kraja ose Nikolaus Kraja. Ky person ka një aktivitet vërtet të mbushur me veprimtari të qartë, por mbase është rasti një herë tjetër për tu trajtuar.  Po, dhe i është dhuruar set-i princëror ose po të donim ta quajmë mbretëror që Wied-i, ju dhuronte zyrtarëve të tij të lartë në vitin 1914. Ai në këtë vit, ka krijuar medaljen e parë të një shteti modern shqiptar që është quajtur “Urdhëri Mbretëror i Shqiponjës së Zezë” në tre kategori e artë, argjentë dhe bronztë dhe është i datës 26 mars 1914.  Patjetër në sy bie shqiponja dhe sidomos “Besë e Bashkim” dhe anën tjetër një W si dhe kurora princërore. Ka të ngjarë që të jetë dekorata më e rrallë mbretërore në të gjithë Europën, dhe kjo është shumë e rëndësishme. Po, sepse u prodhuan pak, koha ishte shumë e shkurtë dhe normalisht që....!  Gjithashtu tregohet se në vitin 1915-të dhe sidomos në 5 shtator doli nga përdorimi.  Dakort, por nuk është krejt kështu e vërtetë.  Pse?

Po sepse në Arkivin e  Muzeut të Shkodrës, është set-i i dhuruar nga Wied-i Kol Krajës që është një nga artefaktet më të rralla, jo vetëm në këtë arkiv, por edhe në Shqipëri, të kësaj periudhe dhe të këtij momenti. Ky set princëror është diçka e rrallë sinjikative e atyre pothuaj gjashtë muajve që Shqipëria kishte një Mbret Europian .  Çfarë ka në fakt?

Ka shishen e bojës, penën dhe vulën, prerësen e fletëve të gjitha në argjend dhe....dhe medaljen shoqëruese të “Urdhërit Shqiponjat e Zeza - ritter”. Po, është medalja e bronzit  që e vërteton këtë urdhër të lartë për Krajën. Ajo është akoma edhe më e rrallë se vetë udhëri...!!  Është pikërisht medalja e bronzit V. Wied, që ka kurorën princërore, një W dhe nga pas kokën e pikërisht princ Wied-it. Ajo nuk është rreth si urdhëri, por elips. Kjo medalje është akorduar në 7/3/1914, por i është dhënë Kol Krajës në Woldenbring me 6 prill të vitit 1919. Ky tani është edhe momenti historik për tu thënë dhe deklaruar. Unë po botoj për herë të parë set-in dhe letrën shoqëruese me firmën e Wied-it dhe patjatër medaljen sëbashku me foton e Kol Krajës.

Në letrën mbretërore me vulë të thatë që shoqëron edhe set-in e dhuruar Kol Krajës thuhet: Unë Wilhelm Wied, princ i Shqipërisë, i jap mësuesit të nderuar Kol Krajës  gjatë kohës që qëndron në Waldenbring, dekoratën e urdhërit të lartë “Shqiponjat e Zeza” në kllapa Ritter. I jepet ky lavdërim, në shenjë ndershmërie dhe i vërtetohet me medaljen e bronzit V.Wied 7-3-1914, për punën e tij të palodhur e të kujdeshme me firmën tonë e të mirën e principatës. Pastaj vjen data dhe firma e Wied-it.

Vula  e thatë, është ajo e shënjestruara në medaljet në fjalë. Në fakt, nuk dihet në se princit i ka munguar medalja e 1914-tës, ajo që është urdhër, por në fakt në vitin 1919-të ka dekoruar Kol Krajën me këtë urdhër të lartë, duke e vërtetuar me medaljen e bronzit si shoqëruese. Normalisht mund që urdhëri të jetë aty ku duhet, apo në pronësi të dikujt tjetër, por medalja përkatëse, letra shoqëruese e saj, set-i princëror apo mbretëror i Wied-it, të viteve 1914 në kohën e tentativës së parë për një mbret të Shqipërisë, janë në arkivin e muzeut të Shkodrës. Kjo vërteton se princi apo sovrani i Shqipërisë deri në atë kohë, me vula dhe firma, akoma e ndjente dhe firmoste si një princ i shqiptarëve...sepse në fund të fundit kështu e kishin pagëzuar dhe pranuar, një pjesë e rëndësishme e kancelarive të botës.  Dokumenti i firmosur nga ai në prill të vitit 1919-të, e vërteton se ai vazhdonte të mbante shpresë, dhe më tepër se shpresë, kishte një ide se ai ishte normalisht dhe aspak i larguar zyrtarisht si sovrani i Shqipërisë. Besoj se fundi i këtij besimi ishte viti 1921, kur më në fund edhe për arsyen e ekzistencës së princ Wied-it si akoma politikisht dhe juridikisht një pengesë zyrtare, filloi edhe njëhja e shtetit sovran shqiptar. Në këtë rast, normalisht që mbaroi edhe shpresa e vakët apo e tharë e një princi, që duhet të ishte mbret i shqiptarëve dhe që pak e kuptuan dhe pak kuptoi, por që gjithsesi, ishte një gjak blu i Europës që po të kishte vazhduar, historia mund edhe të kishte ndryshuar....po mbase....shumë do të kishte qënë e ndryshme.

Shkodra shtator 2012

Besi Bekteshi foto promocion shtator 2012

NY Times per Shqiperine e vitit 1977

Imagjinata e analizës në NY Times, “se shqiptarët presin ndryshim” në vitin 1977.




Koment-Dossier


Besi Bekteshi


Normalisht që në verën e vitit 1977, në perëndim po kuptohej se parimet e Enver Hoxhës, ato parime staliniste të tijat, po e prishin edhe me Kinën, ose vëndin tashmë “revizionist” që kishte zëvëndësuar vëndin tjetër mik edhe ai revizionist. Në një nga shkrimet shumë të rralla, të testatës më të madhe amerikane New York Times të 28 korrikut 1977-të që bën fjalë për Shqipërinë dhe i shkruar nga “MALCOLM W. BROWNE” tregohet gjëndja katastrofike e vëndit të Enver Hoxhës. Tashmë stalinisti Enver Hoxha, me vëndin e vetëm ateist të shpallur në botë, dhe të një varfërie ekstreme, po prishej ideologjikisht edhe me Kinën e mbas vdekjes së Mao Ce Dunit e cila kishte filluar marrëdhëniet me SHBA-të. Artikulli është i shkruar në fakt nga Beogradi dhe natyrisht politika e asaj kohe në Beograd, ka ndikuar edhe në artikullin e New York Times. Në fillim të artikullit të rrallë, por tashmë të detyruar për Shqipërinë thuhet: Nëse ndarja rezulton serioze, siç vlerësohet nga zyrtarët jugosllavë, Enver Hoxha, udhëheqësi shqiptar, do të përballet me një vendim të rëndë. Për më tepër, Shqipëria do të duhet të hapë më shumë dyert për tregti dhe kontakte të tjera, gjë që gërryen në këtë mënyrë pushtetin e tij absolut, ose vendi do të përballet me varfëri dhe skamje. Pra politika e botës po kuptonte se “ose Shqipëria do të hapej dhe do të shkonte drejt fundit të diktaturës ekstreme që kishte, ose do të mbyllej dhe do të shkonte në pikërisht varfërinë më ekstreme në sëpaku Europën e qytetëruar. Kjo e dyta ndodhi dhe me sa duket shpresa si e politikës jashtë dhe ajo në Beograd për një “hapje”, ishte vetëm një ëndërr. Titulli në fakt i artikullit është “Albania, ideology-bound, may lose its ally” që pak a shumë duhet shqiptuar si “Shqipëria humbet aleatët për besnikëri ideologjike” dhe këtu sillet edhe tema e rëndësishme në përgjithësi. Perendimi, por dhe fqinjët e Shqipërisë e dinin se tashmë shqiptarët po të mos lëviznin drejt hapjes....do të hanin barë. Artikulli pastaj vazhdon për të sqaruar edhe modelin e Enver Hoxhës duke shkruar se: Që në fundin e Luftës së Dytë Botërore, zoti Hoxha, i cili tani është 68 vjeç, kishte marrë modelin e drejtimit të tij sipas Stalinit dhe më pas atë të Maos. Zoti Hoxha, ka refuzuar atë që quhej “revizionizmi” i Nikita Hrushovit në Bashkimin Sovjetik, apo të presidentit Tito në Jugosllavi, dhe tani të udhëheqësve të rinj në Kinë. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ai nënshtroi komunistët rivalë dhe në mënyrë të vazhdueshme ka spastruar Partinë Komuniste të Shqipërisë, shpesh duke ekzekutuar edhe kundërshtarët e tij. Kjo ishte edhe një dilemë tjetër nga ato jashtë në fakt...!! Ashpërsia e të tilla spastrimeve ishte kuptuar nga shumë analistë të huaj se Zoti Hoxha po përballet me një opozitë serioze. E në fakt, këtu ishin gabim, po gabim fare, sepse asnjëherë Enver Hoxha nuk ka pasur ndonjë opozitë serioze jo vetëm në partinë e tij, por dhe jashtë saj dhe eleminimet edhe të mendimit, ishin akoma më të mëdha në saj të popullsisë së vogël edhe se në Kinë dhe BRSS. Mbanin shpresë atëhere në perëndim se “zgjatja e pozitave të Hoxhës ishte e lidhur me Kinën” dhe ky është edhe gabimi tjetër i analistëve, të cilët nuk arrinin të merrnin me mënd ekstremin genocid kulturor dhe ushqimor, që Hoxha mbas prishjes me Kinën, do ti sajonte popullit të tij. Pastaj fobinë e izolimit të Hoxhës jo vetëm ndaj imperializmit amerikan dhe socialimperialistëve sovjetikë, por edhe fqinjëve e sqaron dhe me Kosovën dhe teritoret shqiptare jashtë trungut prej 28 mije km katror. Në artikull thuhet: Disa prej shkaqeve të izolimit të Shqipërisë, me një popullsi 2.5 milionë banorë, janë të bazuar te frika prej fqinjëve të saj. Rreth 1 milion banorë jetojnë në rajonin e Kosovës në Jugosllavi. Beogradi është i shqetësuar kohë pas kohe se shqiptarët mund të shqyrtojnë mundësinë të krijojë bashkimin mbarëshqiptar duke marrë Kosovën. Në anën tjetër, Tirana zyrtare shqetësohet se Jugosllavia mund të mund të shqyrtojnë mundësinë që të marrë Shqipërinë nën zotërimin e saj vetjak, duke aneksuar të gjithë shtetin shqiptar. Një tjetër irritim i Tiranës është për faktin e të qenit e informuar se shqiptarët në Jugosllavi janë të varfër, përgjithësisht të pa-arsimuar, dhe me një nivel lindjesh dhe vdekshmërie të lartë.
Sipas një zyrtari jugosllav, “të dallueshëm lehtësisht nga kësula e tyre konike dhe veshjet kombëtare plot ngjyra, shqiptarët në Jugosllavi janë trajtuar, siç trajtoheshin dikur zezakët në Shtetet e Bashkuara”. Pra artikulli që nga Beogradi kishte të qartë edhe politikat rajonale dhe të marrëdhënieve me Kosovën në përgjithësi. Në fakt është viti 1977-të dhe konsiderohen kosovarët të varfër dhe të pa arsimuar dhe ndoshta për të dytën mbase edhe ka të drejtë artikulli, por vafëria e shqiptarëve të Shqipërisë tashmë nuk kishte arritur të kuptohej, dhe sot ne dimë mirë se Kosova në ato vite kishte mbi 10-të herë nivel më të lartë, se sa ne, duke pasur edhe prona dhe liri lëvizjeje. Patjetër kjo ishte edhe një pikë habitje, sepse vëndi i Hoxhës ishte i plotësisht izoluar. Mbasi trajtohet ana e ateizmit, vjen problemi te refuzimi i ndihmave nga Hoxha edhe në një kohë kur Kina kishte ndaluar vaporët të vinin me patate dhe grurë në Shqipëri. Në artikull thuhet: Në kongresin e partisë të nëntorit të kaluar, zoti Hoxha ripërsëriti refuzimin e tij të pranojë ndihma nga çdo vend, Perëndimor apo blloku Sovjetik dhe në një adresim për vendet neutrale, ai denoncoi “sistemin vetadministrues të Titos si një armë e doktrinës borgjeze.
Ai thotë se Kushtetuta e vitit 1976 synon të “bllokojë rrugën e revizionizmit” dhe të mbrojë Shqipërinë nga eksperienca negative e disa vendeve në të cilat u braktisën parimet e diktaturës së proletariatit me formulimin magjik të revizionizmit, arma më e rrezikshme e kundër-revolucionit”.
Ndërkaq, rreth 50% e tregtisë së jashtme të Shqipërisë është me Kinën dhe gjysma e tjetër me vendet të Europës Lindore. Shqipëria nuk ka marrëdhënie tregtare me Bashkimin Sovjetik dhe Shtetet e Bashkuara. Prapambetja e Shqipërisë shfaqet kudo. Tashmë habija është akoma më e madhe, por pretendimet e analistëve shkojnë drejt jo të pamundurës me një popull të tillë. Artikulli vazhdon me fundin e tij të një analize të përciptë, por që tregon se fati i Shqipërisë i është lënë vetë popullit të saj. Po, sepse Shqipëria për nga dogmatizmi, varfëria dhe izolimi ja kalonte çdo vëndi tjetër lindor dhe vetë Kinës. Pra ishte diçka e pa shpjegueshme qartë dhe mirë nga perendimorët, që nuk lejoheshin të hynin si reporterë në Shqipëri. Në artikull thuhetoxha nuk ka pasur nndonj:Një diplomat Perëndimor që e vizitoi rastësisht Tiranën thotë se “çështja është sesa gjatë shqiptarët do të vazhdojnë të bëjnë këtë jetë me varfëri në këtë regjim spartan dhe me një pastërti të tillë ideologjike. Asnjë nga turistët e paktë Perëndimorë që kanë mbërritur në Tiranë, - me përjashtim të atyre amerikanë, pasi nuk janë lejuar të vijnë në Shqipëri, - përfshirë edhe ne diplomatët, nuk janë lejuar të shikojë apo dëgjojë ndonjë gjë”. “Por, ne mund ta marrim me mend se atje duhet të jenë shqiptarët ata që duhet të mirëpresin një ndryshim”. E para kishte një gabim të madh diplomati sepse krahasonte regjimin spartan me regjimin e Enver Hoxhës që është si të krahësosh parmëndën e tërhequr nga qetë, dhe atë të tërhequr nga njerzit...në vënd të qeve. E dyta, është fjalia e rëndë e cila i vendos perendimorët në pozita inferiore me regjimin stalinist të Tiranës ku thuhet se “por ne mund të marrim me mënd se atje janë shqiptarët që duan ndryshim”. Akoma më keq është kur thuhet edhe fraza “pastërti ideologjike” që të lë të kuptosh se “Hoxha” është një ideolog marksist leninist....kjo ishte fare pastaj. Një person që po ruante vetëm kolltukun e tij nëpërmjet stalinizmit perceptohet me “pastërti ideologjike...!!?


Normalisht si vëmëndja e artikujt edhe në një testatë kaq të madhe ishin të pakta për Shqipërinë, por ajo që kishte më rëndësi ishte se në momentet gjatë luftës së ftohtë, Shqipëria ishte vetëm një ishull i banuar nga qënie të cilat pothuaj nuk kishin lidhje me teritorin kontinental ku banonin.

Antikat dhe qarkorja e vitit 1922

Antikat, dhe modeli i parë i ruajtjes së vlerave kombëtare përpara 90-të viteve.

Opinion

Besi Bekteshi

Pydyshim që të huajt kanë punuar në mungesë të një shteti shqiptar edhe për mirë, por edhe për keq në tokën e shqiptarëve. Zbulimet janë të mëdha deri në vitet 1920-të, dhe për këtë duhen falenderuar si zbulues gjermanë, italianë dhe austriakë, por edhe francezë, por sidomos gjatë periudhës së pushtimeve të huaja mbas 1912-tës, i gjithë teritori i vëndit ju nënshtrua një gërmimi dhe gjetjeje masive të “antikave”, ose më mirë reperteve arkeologjikë, pikturave, skulpturave, gurëve të varreve të vjetër, nën tokë dhe mbi tokë. Oficerë të huaj dhe kryesisht italianë dhe austriakë, por edhe të tjerë përveç ideve për politikat ushtarake dhe luftuese, kanë pasur organizime të posaçme si të komandave dhe personale, për të gjetur dhe marrë reperte të jashtëzakonshme në saj të gërmimeve, gjetjeve, pyetjeve dhe sondazheve fshat më fshat, dhe vënd për vënd. Ekzistojnë disa raporte komandash të cilat bëjnë me dije këtë “marrje nën kujdes” të artefakteve të shumtë, dhe midis tyre ka edhe akuza për vjedhje të sigurta të bëra gjatë kësaj kohe. Nejse, ja vlen që të studiohet më qartë kjo grabitje që është bërë edhe në “emër të ruajtjes së vlerave” për që ka justifikuar vjedhjen e pasurisë kombëtare shqiptare. Dakort.....në fakt aspak dakort.... por në vitet e para të mbas 1920-tës, qeverisë krahas shumë të tjerave i është dashur të përballet me raporte të veçanta për pasurinë e “Antikave”, të cilat po vazhdonin të vidheshin, të shkonin në muzetë jashtë, por  sidomos koleksioneve personale të njerzve që kanë rilevuar dhe bredhur për këtë qëllim tokën shqiptare. Ose edhe atyre që dinin dhe blinin. Shitjet kolesionisëve të pasur ishin të mëdha, dhe dëmi po shtohej, por ndërgjegja kombëtare tashmë ishte më e ngritur në këtë drejtim. Nga të dhënat që kishte marrë Ministria e Brëndëshme në maj dhe qershor të vitit 1922, dilte se kishte akoma njerëz që pasuronin veten në saj të vjedhjes së antikave. Mungonin shumën të tilla dhe kishte denoncime në shumë qytete të mëdha, si dhe numri i ankesave ishte i madh. Flitej se nga këto denoncime, artefaktet që mungonin dhe kishin qënë të identifikuar kalonin shifrën e madhe 600. Ishte pra, një problem i madh. Zakonisht denoncimet vinin nga sistemi tashmë i sapo ngritur arsimor, dhe ishin mësuesit në mungesë të specialistëve dhe arkeologëve, që kishin vënë alarmin për këtë shkatërrim të vlerave kombëtare. Në këtë kushte, Ministria e Brëndëshme në bashkëpunim të ngushtë me Ministrinë e Arsimit, nxjerrin një qarkore të shpërndarë prefekturave dhe degëve të drejtorive arsimore me qëllimin e qartë identifikimin dhe pastaj mbrojtjen e artefakteve, dhe patjetër synimin e krijimit të Muzeve në të gjithë vëndin.  Në fillim ishte një qarkore urdhër dhe ligj e Ministrit të Brëndëshëm A. Zogu që urdhëronte zbatimin e qarkores së Ministrit të Arsimit R. Mitrovica. Qarkorja në fjalë është e datës 22/6/1922 dhe kërkonte që kjo qarkore e rëndësishme ti “shpallej popullit sa më parë”. Në fakt çfarë thoshte qarkorja e Ministritt ë Arsimit.....!?  E duhet thënë se qarkorja e Mitrovicës ishte e datës 18/6/1922. Aty thuhej se “antikat kanë dalë në shesh dhe prej tyre del edhe historia, kanë dalë gjana që nuk i kena ditë”. Në qarkore përmënden se kush janë antikat dhe se çfarë vlere kanë ato. Aty thuhet qartë se përveç vlerës e dobisë shkencore, kanë edhe vlerë morale, sepse e nxjerrin shtetin tonë faqebardhë në sytë e botës së qytetnume.....!  Është detyrë e çdo arsimtari të kujdeset për të ruajtur këto vlera që të mos prishen, vidhen dhe të mos shiten...!  Përmëndet edhe fakti se  “mjerisht nji shumicë e madhe...kanë vojtun dam....tue u prishun, ose tue u shitun....tue u qitun jashtë Shqipnisë në kohë të pushtimeve të hueja”....!

Sot është koha që të pushojë diçka e tillë thotë qarkorja, pra grabitja, dhe duhet ngritur një Muzeum Kombëtar që mbas kësaj të demostrohen dhe mos rrënohem më. Për këtë, tani në fillim duhet kujdesur nga Ministria e Arsimit dhe arsimtarët, dhe prandaj urdhëri është ky: Çdo mësues katundi duhet të vëzhgojë katundin e vet dhe ato përreth dhe duhet të lajmërojë inspektorinë e Qarkut. Pastaj numëri dy: Ky urdhër ju jepet edhe mësuesve të qyteteve. Qarkorja vazhdon edhe me urdhërin që merr inspektoria e qarkut dhe nga inspektorët e saj duhen larjmëruar bashkitë e komunat që të marrin në dorëzim antikat ose ti kërkojnë ato.  Urdhëri ishte që çdo bashki duhet të kishte një vënd për të ruajtur antikat e mbledhura. Në fakt jepej urdhër për vëzhgim të kujdeshëm për antikat në rastet e gërmimeve në ndërtime dhe themele dhe ndërtime të rrugëve..etj etj.  Nuk mund të kishte njerëz më të kujdeshëm dhe më profesionale, apo dhe të ndjeshëm se sa arsimtarët që ishin më të shkolluarit në atë kohë paditurie, dhe mbas lufte në trojet shqiptare. Gjetja e tillë ishte shumë inteligjente.

Pra shteti më në fund po fillonte edhe pse në fillimet e tij, kujdesin dhe ligjet mbi “repertet dhe antikat” në Shqipëri.  Nga disa të dhëna u pa qartë se në disa rrethe të Shqipërisë si Shkodër, Berat dhe Gjirokastër, por edhe në Durrës dhe Korçë, u gjetën dhe u mblodhën mbi 400 artefakte të ndryshëm që kishin të bënin kryesisht me varre dhe statuja, apo edhe piktura dhe patjetër vënde kulti të vjetra.  Drejtoritë Arsimore, u bënë promotoret e zhvillimit të anës muzeale, edhe pse shteti nuk kishte akoma ligje të posaçme për këtë periudhë të fillimit të shtetit.  Puna ishte tepër e vështirë dhe tepër në injorancë të madhe të popullsisë, por gjithsesi momenti ishte tepër i rëndësishëm dhe në Tiranë, por edhe Shkodër apo Durrës, u vendosën edhe gjoba dhe u futën në burg trafikantë artefaktesh apo “Antikash”, që në atë kohë quheshin vlerat dhe repertet e qartë arkeologjikë dhe historikë në Shqipëri.  Në të vërtetë, ishte shumë e vështirë edhe për kushtet, por ajo që shihet qartë është se qeveria ishte koshiente mbi dëmin dhe masat që duheshin marrë, për të mos pasur më një shkatërrim të madh të vlerave muzeale dhe antike të vëndit. Kanë kaluar 90-të vite, dhe normalishte jemi në kohë tjetër, por fillimet e anës muzeale dhe ligjeve zyrtarisht për artefaktet datojnë historikisht në datën 18 qershor të vitit tashmë të largët 1922.

Respekt per parimet e Rilindjes Kombetare

Kujdes në “liritë ideore sot”, për disa parime të Rilindjes Kombëtare.

Opinion

Besi Bekteshi

Historian Arkivi Shkoder

 

Një nga parimet e rilindjes kombëtare shqiptare është padyshim edhe thënia e  Pashko Vasës “Feja e Shqiptarit është shqiptaria”. Normalisht është parim, sepse ka ndihmuar në atë kontekst, në ato kohë, dhe në atë zhvillim kombëtar dhe kulturor, të vendosë në plan të parë kombin. Sot patjetër që mund të ketë shumë kush vërejtje për shprehjen në fjalë, por rilindasi i madh shkodran, poet dhe shkrimtar, por edhe krijues i alfabetit, jetoi në atë kohë dhe ngriti parimet rilindase sidomos për atë kohë. Në disa prej debateve kryesisht mediatike dikush edhe religjonar thotë se ai “ me forcë thotë fenë e tij” dhe se shprehja e Pashko Vasës tashmë është një rudiment. Po.... mbase ka të drejtë, por një pyetje mund ti bëhet një religjonari të tillë, apo edhe të tjerëve religjonarë por që mendojnë si ai: Në qoftëse shkojnë në një vënd tjetër, qytet tjetër, shtet tjetër e kam fjalën, me çfarë prezantohen në fillim? Ë pra, duke thënë jam mysliman, katolik, ortodoks apo....çfarë feje janë?!  Kam idenë se në qoftëse nuk kanë turp të thonë “jam shqiptar” patjetër që do të prezantohen...Jam shqiptar...dhe ato që kanë turp mbase mund ti tregojnë religjonin në fillim, por shqiptarë që shqiptarë do të mbeten. E në fund të fundit po ju prezantove me religjon mund edhe të kenë respekt, por asgjë në fakt nuk kanë marrë vesh. E ky është edhe konteksti i Pashko Vasës. Me parimet e “Rilindjes Kombëtare” nuk duhet luaj, qoftë ky edhe një religjonar, në cilindo religjon që është, apo ai e përcakton veten. Ka edhe diçka. Religjonin njerzit mbase edhe mund ta ndryshojnë, vëndin e lindjes dhe përkatësinë etnike.....JO. Këtu e ka pasur fjalën edhe Pashko Vasa dhe vlen edhe për sot.  Po shtoj edhe diçka tjetër.  Sasia e shqiptarëve në botë, është e madhe vetëm e njehsuar me kombin, etnosin kombëtar dhe normalisht zvogëlohet kur ndahet pastaj në religjon....! E këtu e ka pasur fjalën dje Pashko Vasa, dhe po kështu qëndron edhe sot. Pra jam krenar se jam shqiptar, dhe jam krenar se jam shqiptar mysliman, orthodoks dhe katolik shqiptar. Në fakt ka ndodhur se komunizmi, doktrina e marrë e enverhoxhizmit shqiptar, e përdori edhe thënien e Pashko Vasës. Normalisht e përdori për ti shërbyer goditjes së religjoneve në Shqipëri. Pashko Vasa u intepretua si ateo i plotë i kohës dhe shprehja e tij si dëshmia e ateizmit të “Rilindjes Kombëtare”, dhe pastaj filloi shkatërrimi i institucioneve të kultit dhe vrasjes së klerikëve në Shqipëri. Po, u krijua absurdi më i madh në botë që ishte shteti i parë ateist i shpallur në planet....!  Konteskti i vargut “E mos shikjoni kisha e xhamia, feja e shqyptarit asht shqyptaria” u bë edhe modeli për të shkatërruar pikërisht kishat dhe xhamiat.....!! E kjo ishte makabria e modeluar nga perversiteti enverhoxhain në Shqipëria. Identifikimi i rrezikshëm i shqiptarëve në kohën e rrezikut të humbjes së identitetit shqiptar  me religjonin, e kishin vendosur parësore kombin si bosht identiteti. Pra, atëhere identifikimi me religjon po humbiste bashkimin në komb të shqiptarëve, dhe pikërisht kjo te poezia madhështore e Pashko Vasës te O shqypni e mjera shqypni.....!! Një multi linguist si Pashko Vasa dhe një person që ka ngritur “Komitetin qëndror për mbrojtjen e të drejtave të popullit shqiptar” në Stamboll dhe autori i Momerandumit Britanik mbi “Autonominë efektive” të paraqitur nga ambasada britanike në Stamboll...dinte se si ishte halli në fakt. Ai ishte normalisht njeriu që njihte si lindjen dhe perendimin, dhe ishte edhe një pasha për më tepër kaolik në aristokracinë atomane, por edhe krijues me alfabet latin të gjuhës shqiptare. Kujdes të madh në gjykimin e sotëm në liri të të shprehurit me parimet e “Rilindjes Kombëtare” e cila padyshim është koha e njerzve absolutisht më të lartë të Shqipërisë, në të gjitha kohët. Njohja e italishtes, frengjishtes, turqishtes, greqishtes dhe pastaj si sekretar i konsullatës britanike në Shkodër mësimi i anglishtes dhe serbishtes, por edhe arabishtes, e bënë një poliglot të madh të historisë dhe natyrisht njohës shumë i mirë i politikës. Dy shqiptarë të lartë si Pashko Vasa dhe Ismail Qemali rreth viteve të Lidhjes së Prizrenit kanë punuar si administratorë në Ederne në vilajetin të madh dhe atëhere ka marrë edhe titullin Pasha. Vdiq duke qënë guvernaror i madh në Liban por veprat e tij janë të jashtëzakonshme dhe vlera e tij sidomos për Lidhjen është maksimale. Sëbashku me të mëdhenjtë e tjerë Hasan Tahsini, Koto Hoxhi, Jani Vreto e Sami Frashëri, ka bërë alfabetin shqip në fakt, ose bazën e gjuhës moderne shqipe, dhe kjo gjuhë unifikuese nuk do të ishte krijuar në qoftëse këto njerëz do të kishin parime të tjera jo bashkuese që mund të influencoheshin nga religjoni.

Kujdes me parimet e “Rilindjes Kombëtare”, sepse gabojmë qartë dhe shumë shpejt edhe sot po ti dashakeqësojmë për ti nxjerrë si atavizma kombëtarë. Duhet larguar “enverhoxhizmi” dhe përdorimim për anti-religjon i shprehjes së rilindasit të madh, por shqiptarët po të tundohen nga ana tjetër bëjnë sërish gabim. Pse?

Po sepse ka shenja se përpara se të thuhet jam shqiptar bie fjala si refugjat tani dhe dikur në Greqi...kryesorja ishte të ishe....orthodoks!! Po, edhe te shqiptarë diku në ...bie fjala Maqedoni...shqiptarë me “rroc e me koc” ju leverdis të klasifikohen si...mysliman!  E kjo nuk është aspak punë e mirë.  Në fakt duke vepruar kështu, shqiptarët kanë fituar disi identitet tjetër, por kanë humbur identitet shqiptar. Mbase ka ardhur koha..... dhe kanë humbur dhe gjuhën pastaj....!! Edhe veshjen, edhe kulturën dhe po ashtu edhe pasaportën dhe mënyrën e të folurit. E kjo nuk është aspak e mirë.  Kujdes me parimet e rilindjes, sepse është shumë pak një shekull, biles shumë pak edhe dy shekuj në kombformin dhe gjuhë kombëtare, por edhe shtet dhe komb shqiptar në vazhdim. Është shumë pak,  dhe vlejnë edhe për sot shprehje të tilla sa do që janë keqpërdorur nga komunizmi idiot dhe dogmaxhi shqiptar. Ky komunizëm donte të zhdukte religjonin në Shqipëri, jo se donte kombin, por se donte të vendoste një religjon tjetër...atë të Enver Hoxhës që  ishte “Stalinizmi shqiptar”. Kurse shprehja e rilindasit vazhdon të ketë vlerë në kohën kur vazhdojmë të jemi në kombformim. Ne vazhdojmë edhe sot e kësaj dite të kemi komshi, shtete që kanë brënda kombe që thonë...një atdhe, një popull, një tokë...dhe me të tilla shprehje i kanë lejuar vetes vrasjen dhe gjenocidin, kurse shqiptarët janë në fakt etnikisht të pastër, por multireligjonarë që i bën të jenë sa modern edhe të fortë. Duhet të mburremi me tolerencën tonë fetare që dikur në komunizëm e shpjegonin me “paganizmin tonë në origjinë”. Sot nuk duhet të bëjmë po të njëjtin gabim, duke retushuar parimet e rilindjes, për arsye të forcimit artificial të dijenisë apo qënies besimtar. Religjoni është një sistem i madh vlerash në Shqipëri, kur është multi është akoma më qartë dhe më mirë sot i dobishëm, kurse kombi dhe qënia shqiptar është një.   Multi religjoni është i dobishëm, sepse na afron me shtet e mëdha dhe perandori të mëdha, kurse kombi na bën krenar për origjinën tonë të fisme që më tepër sot duhet ta mbrojmë. Na respektojmë ato jashtë se jemi tolerantë në religjon. Bëjnë mirë...por....! Kurse unë them nuk jemi tolerantë, por jemi shqiptarë që jetojmë, punojmë, këndojmë, martohemi, festojmë, dhe vdesim si shqiptarë. Po të prishet kjo,  pastaj mbase vjen ajo që quhet...tolerancë. Por ne jemi shqiptarë.  Kjo është madhështore, dhe këtu  nuk ka asnjë gabim në shprehjen e të madhit Pashko Vasa.