Kongresi i Lushnjes i pa respektuar si krijuesi i shtetit modern shqiptar.

Shteti i vërtetë shqiptar ka lindur në Lushnje, por respektin, sot e percepton politika.

Çasti në foto, i pari dhe i fundit i këtij lloj parlamentarizmi idealist kombëtar.

Opinion

Besi Bekteshi

Parlamentarizmi shqiptar foton më të lavdishme ka atë të Marubit mbas Kongresit të Lushnjës. Aty janë absolutisht idealist të çështjes kombëtare. Janë patriotët e lartë, që pastaj regjimi komunist shumicën i denigroi. I denigroi, por ato janë aty si idealistë dhe që kanë bërë demokracinë e parë shqiptare.   Në qoftëse kujton dikush se si tregohet në filmin patjetër të bukur si intepretim   “Koncert në vitin 1936” problemi i Kongresit të Lushnjës, mund të kuptojë qartë se si akademizmi, kinematografia, ideologjia dhe partia, e trajtonin pikërisht Kongresin e Lushnjës. Aty, ato që kanë lindur mbas viteve të 1990-tës kur shfaqet filmi, marrin vesh se “Ahmed Zogu” ka qënë një kundërshtar i Kongresit.....!!  Nejse, kështu e kemi të “gatshme dhe të shpjegueshme” historinë në saj të Enver Hoxhës, por jo vetëm atij. Janë dhjetra e dhjetra historianë të Universiteteve që nga Tirana dhe Shkodra dikur në diktaturë, por edhe më vonë në çdo shkollë të mesme apo fillore, që çdo gjë të shtetit shqiptar e lejonin përpara Enverit dhe Kongresit të Përmetit, vetëm te Ismail Qemali dhe shumë pak figurat e tjera...por pastaj....!!   Nuk dua të shkoj më larg se sa kaq, por më duhet të them se “Kongresi i Lushnjës” ose bashkimi i vërtetë i Shqiptarëve, për të bërë shtetin e tyre dhe krijimi i Tiranës si Kryeqytet, kur Shkodra ishte akoma për faqe të zezë, administrim ndërkombëtar dhe nën sulm nga serbët, kur Vlora ishte domen italian, kur Durrësi ishte me qeverinë e Esadit dhe kërcënimi teritorial grek nuk kishte mbaruar qëndron shumë lart, tepër lart, dhe duhet të jetë krenaria jonë kombëtare.  Nuk është bërë një keqdashje për Kongresin e Lushnjës vetëm për shkak të Ahmed Zogut, apo njeriut më të rëndësishëm aty...jo!! Aty në fakt ishte edhe Sulejman Delvina, Iljaz Vrioni, Abdi Toptani, Ndoc Çoba, Aqif Pashë Elbasani, Luigj Bumçi, Mehmet Konica dhe Dr. Turtulli, Hoxhë Kadria, Sotir Peci, Ali Riza Kolonja, Eshref Frashëri, Idhomene Kosturi që ishte në fakt dhe qeveria, por edhe shumë të tjerë. Cilin prej tyre nuk e denigroi Enver Hoxha dhe akademizmi i tij politik dhe ideologjik. Po pra, historianografia e trajtuar si e tillë në Shqipëri, dhe që ka sot e kësaj dite qindra tituj doktorë dhe profesorë  që kanë denigruar një nga ngjarjet më madhore të Shqipërisë moderne dhe shtetit të vërtetë shqiptar. Këto doktorë dhe profesorë kanë emrat e tyre në librat e historisë (pa Kongresin e  Lushnjes) dhe njëri prej tyre sot mban fjalime pro Kongresit...!!?  Me këtë gjë, Enver Hoxha dhe servilët e tij të poshtër, të historianografisë që ndonjëri edhe sot nxjerr “bajga nga goja” nuk kanë denigruar Kongresin e Lushnjës vetëm për Zogun...jo!! E kanë denigruar, sepse nuk donin që shtetit shqiptar të formohej në këtë kohë dhe këtë formë. E para,  jo në këtë kohë, por mbas vitit 1944-tër, dhe jo në këtë formë, sepse ishte një formë e qartë dhe e mirë demokracie, dhe përpara shumë vëndeve në ballkan. Po, ajo që nuk përmëndin as historianët levendë të komunizmit dhe ato levëndë të demokracisë së sotme, por që janë të indoktrinuar, është se forma kushtetuese e parimeve të Kongresit të Lushnjës, është akoma më moderne se sa ajo që kemi sot dhe nuk kishte në Ballkan më moderne se sa kaq.  Ajo që duhet thënë është edhe kjo: me datën 31 janar  u vendos Tirana  si Kryeqytet,  dhe padyshim qeveria e dalë nga ky vëndim është absolutisht më e përgjegjëshmja jo vetëm deri atëhere, por edhe sot. Enver Hoxha nuk donte kurrsesi një fillim demokracie të tillë, dhe për këtë vrau dhe denigroi pothuaj të gjithë pjesmarrësit në këtë qeveri, dhe në këtë asamble. Po absolutisht, dhe ky ishte një moment që duhet ti bënte politikanët shqiptarë të mbas vitit 1991,  që të bënin rehabilitimin dhe nderimin e Kongresit të Lushnjës që bëri edhe diçka tjetër, sepse i hoqi edhe mundësitë Esad Pashës, të vazhdonte ambicjet absurde të zotërimit të Shqipërisë nga individi i tij. Kongresi i Lushnjës pastaj nga të gjitha analet e fuqive të mëdha është respektuar....absolutisht po. U detyruan...!  Enveri.....jo!   Në mbledhjen e pestë që u mbajt më 31 janar pasdite, kongresi zgjodhi antarët e Senatit,  dhe u vendos që delegatët të mos shpërndaheshin derisa qeveria të merrte në dorë frenat e shtetit. Pas kësaj mbledhje, atë pasdreke të 31 janarit të vitit 1920-të, kongresi u dha fund punimeve të tija.

Shqipëria ishte në kaos dhe sidomos në një shpërbërje politike dhe religjonare kishte turkoman dhe grekoman, por kishte italianofilë dhe serbofilë dhe kjo është më se e vërtetë, kishte përkrahës së Esadit dhe religjonet në ndasi kishin një handikap të madh. Korça ishte franceze, Shkodra e modelit austriak, por në sulm serb dhe jugu në dorë të italianëve si model dhe veprim. Administrata ishte një shërbëtore interesash të dobëta dhe aspak kombëtare. Nga frika qeveria e Durrësit (nga frika e Zogut) dorëzoi arkivat e saj në shkurt të 1920-tës dhe kështu modeli filloi të unifikohej. Dhe....me 6 mars ndodh ajo që unë vazhdoj të përsëris dhe që është ndihma e amerikanëve, pra me 6 mars 1920-të,  SHBA-të dhe qeveria e saj,  bën një notë proteste Fuqive të Mëdha,  që tashmë e dinin se fuqia më e madhe është Amerika me këtë përmbajtje: Presidenti amerikan Uillson, ripohon se nuk është e mundur të aprovojë asnjë plan që i jep Jugosllavisë shpërblime toksore nga krahinat e Shqipërisë në Veri....!!

Ngjarja më e madhe e Qeverisë së Lushnjës mbas Kongresit ishte dhe përfundimi i administrimit ndëraleat i qytetit më të madh dhe të rëndësishëm të Shqipërisë që ishte Shkodra pikerisht me datën 11 mars, kur gjenerali de Fortue u tërhoq, dhe kur kancelaritë tashmë ishin bindur për teritoret e plota sëbashku me Shkodrën.... të Shqipërisë. Serbët në fakt, tentojnë Taraboshin, por Ahmed Zogu vjen dhe shpall se “shteti shqiptar ka shti në dorë qytetin e Shkodrës” por edhe administratën e saj në mesin e marsit, duke qënë vetë ai Prefekti i saj. Shkodranët armatosen, nxjerrin valutë dhe po ashtu krijojnë pushtetin e tyre në zyrën e Briotit, apo inxhinierit francez të urës së Bunës. Futja e Shkodrës në administrimin e qeverisë së Lushnjës, është edhe krijimi i vërtetë i shtetit teritorial shqiptar në të vërtetë.  Kurse 27 marsi është fillimi i jetës së vërtetë parlamentare në Shqipërinë moderne, dhe të një demokracie të vërtetë të aplikuar.  Në këtë rast, ka foto të shumta ku shihen  njerzit që më vonë kanë qënë kundërshtarë të fortë e që ishin bashkë dhe si shëmbull është Zogu sëbashku me shumë e shumë të tjerë.  Falenderohet populli nga asambleja, presidenti Willson, urohet që Italia të bëhet stimuluese për mirë e shtetit shqiptar, dhe tregohet ndjenjë  e qartë e vazhdimit të punës për krijimin e më vazhdueshëm të shtetit dhe demokracisë, shtetit në funksionin pluralist dhe me zgjedhje. Më vonë Esad Pasha, sërish tenton, por shtypet nga lëvizjet e Zogut dhe teritori fillon të kontrollohet nga qeveria e krijuar në Lushnje, por që tashmë ka Tiranën si Kryeqytet.  Shteti është i varfër dhe i vogël, por është i stimuluar dhe me qënësi dhe seriozitet të madh, bën punën e palodhur që duhej bërë.

Me datën 21 janar dhe si ditë e mërkurë në orën 10-të paradite, është e vërtetë që është hapur mbledhja, por në të nuk kanë marrë pjesë një pjesë e përfaqësuesve të Shqipërisë dhe jo vetëm ato të Shkodrës dhe Lezhës, sikundër thuhet. Por duhej bërë hapja, dhe u bë në shtëpinë e Kaso Fugës.U mblodh një komision i posaçëm prej 5-së vetash që u krijua prej Irfan Bej Ohri, Qazim Kokoshi, Kostaq Kotta, Fasli Frashëri dhe Adem Peqini. Por u vendos që takimi të pushojë punët deri në ardhjen e delegatëve. E këtë gjë sot duhet të kenë parasysh ato që me të drejtë duan të respektojnë datën dhe orët e krijimit të shtetit të parë modern shqiptar. Po, në se është apo jo datë vendimarrëse apo jo!

U deshën 22 vite demokraci që Kongresi i Lushnjes dhe sidomos qeveria e dalë prej saj, që asambleja apo parlamenti i parë, që senati dhe format e qartë demokratike të ndara tashmë nga e kaluara orientale...të respektohet qartë dhe haptas. Është një fat i madh, por besoj se në Shqipëri kur vijnë në pushtet njerzit e ndryshëm, dhe që pak kanë kuptuar nga historia sëpaku e këtyre 100 viteve të fundit,  janë me mos repekt për Lushnjën dhe merren vetëm me Vlorën, pastaj kur kuptojnë respektojnë Vlorën, por kuptojnë se shteti i parë ka dalë në Lushnje, dhe patjetër ky është edhe veprimi që bota e njihte më qartë dhe më mirë, por edhe shqiptarët, arrinin të kuptonin më qartë. 

Tani për mua nuk ka shumë rëndësi në se duhet 21 janari të jetë festë kombëtare dhe që përkon me fillimin e takimit të delegatëve në Lushnje. Në fakt nuk i takon marrjes së vendime të rëndësishme, kjo datë. Po...por çfarë ka për të ndodhur?  Ka për të ndodhur se socialistët kur të dëgjojnë datën 21 janar, do të bëjnë “conection” me 21 janarin e kaluar, ku disa sulmuan ashpër kryeministrinë dhe disa u vranë përpara saj. E në saj të këtij dualiteti absurd, do të ulet edhe figura e “Kongresit të Lushnjës”, që është absolutisht nga veprat më të larta dhe të ndershme në historinë e shtetit dhe kombit shqiptar. Pa Kongresin e Lushnjës, nuk do të kishin as shtetin dhe as qeverinë, as pushtet më vonë dhe sidomos as teritoret e sotme. Po, as ato nuk do të kishim, prandaj respektin e duhur, duke larguar në periferi si politikanët që e kanë denigurar dikur, dhe po ashtu edhe historianët e politizuar, por edhe njerzit që duan ta përdorin për kontradikta elektorale.

Ajo që ka rëndësi është se: Kongresi i Lushnjës, krijoi Senatin, që u quajt më vonë Këshilli Kombëtar, dhe ishte organ legjistativ, por ai kishte vetëm 37 anëtarë. Afirmohen më forcë parimet e parlamentarizmit  si emërimi dhe shkarkimi i qeverisë nga Senati dhe kontrolli parlamentar, ndaj pikërisht qeverisë. Ishte kohë e shkurtë që zgjati deri në zgjedhje, por akti më i rëndësishëm ishte aprovimi i Statutit të Lushnjës, që ishte edhe ligji kushtetues. Mjafton të shikosh foton e Marubit, që i ka bërë parlamentit të parë normal shqiptar mbas Kongresit të Lushnjës, dhe kupton që nga veshja dhe emrat, se sa serioz dhe i plotësuar ka qënë parlamenti atëhere me ato burra. Mjafton ta shikosh foton, dhe kupton se duhen respektuar dhe shumë biles. Sëpaku të fillojnë të respektojnë pa politikë brënda, kësaj rradhe.  Po, por nuk besoj!!

Megjithatë në foton e Marubit, janë bashkë, të majtë dhe të djathtë, të pasur dhe jo të pasur, myslimanë të krishterë dhe katolikë e bektashinj, veriorë dhe jugorë, të gjithë për parlamentarizmin e vërtetë. Po ishin....por që nga ajo ditë e deri tani,  kanë rrjedhur shumë e shumë ujra armiqësie dhe mosmarrëveshjes, gjaku dhe egërsie mes njëri tjetrit, dhe ky çast në foto ka mbetur i fundit kaq i lavdishëm. Po i pari dhe i fundit. Ajo foto është e lavdishme, sepse është e papërsëritshme jo si kohë dhe moment...thjesht, por si idealizëm kombëtar. Po,  është një çast i vetëm deri tani....i vetëm.

Pietro Marrubi, garibaldini pa biografi te plote.

Pse garibaldinit Pietro Marrubi, akoma nuk ja kanë plotësuar biografinë?!


Koment
Besi Bekteshi
Shkodrani i madh Pjetër Marubi, ka ardhur në qytetin e madh të veriut sipas nipit të tij në mbiemër ose Gegë Marubi, rreth 1850-tës. Ky pohim.... dhe sidomos pohimi tjetër i Gegës së madh është në Arkivin e Muzeut të Shkodrës, dhe patjetër një diçka tjetër e rëndësishme është se Gegë Marubi ose i biri i Kel Marubit, deklaron se në fillim Pjetër Marubi u mor vetëm me pikturë dhe sidomos pikturën kishtare.  Ajo që bën pështypje tjetër në shkrimin e vitit tashmë të largët 1950-të në Arkiv të Muzeut Shkodër, është se Gega, ose njeriu që me zgjuarsi i dorëzoi Enver Hoxhës të gjithë fototekën Marubi....nuk sqaron mirë apo pothuaj aspak arsyen pse Pietro Marrubi kishte ikur nga Italia.  Pse e shkruajta me dy “r” mbiemrin e Pjetër Marubit? Po e para, ai është një “piaçentin” dhe jo një “gjenovez” dhe në Piacenza ai është Pietro Marrubi, kurse në fakt shumë në Shkodër dhe Shqipëri, ja kanë shkruajtur mbiemrin “marubbi” që në asnjë mënyrë nuk është i vërtetë.  Për të mos harruar si trajtim,  më duhet të them se Gegë Marubi, zbulon se për herë të parë “fotografinë me lustër në Shqipëri” e ka përdorur Kol Idromeno dhe kjo është shumë e rëndësishme, sepse tregon edhe lirinë e mendimit të mjeshtrit të madh,  i fundit i dinastisë shqiptare Marubi, që ka Kel Kodhelin në vazhdim të Pietro Marubit dhe pastaj Gegë Marubi si vazhdim shkodran i Kelit. Në pamundësi të Matisë-Kodhelit, që Pietro e dërgoi me studime, por që nuk kishte jetën e gjatë, Gega sqaron se ishte pabai i tij, që mori  mbiemrin e mjeshtrit italian dhe ndodhën dy gjëra. E para shkodranizohet Pietro Marubi, duke u kthyer në Pjetër Marubi, dhe jeton në shtëpinë e Kodhelve dhe italianizohet mbiemri i Kel Kodhelit, duke kaluar në atë italian Marubi. Pastaj nga këto të dyja shqiptarizohet kjo dinasti e cila në fund të fundit me anën e Kel dhe Gegë Marubit, është puro shqiptare....shkodrane.  
Po kush ishte në fund të fundit Pietro Marrubi që sipas edhe italianëve dhe studimeve të tyre, ka lindur në Piacienza aty nga 1834-tra. Si e përditshmja e madhe “Espresso” apo edhe “Radio Emiglia Romagnia” dhe agjensia e madhe (Adnkronos/Adnkronos Cultura) e kanë trajtuar këtë histori, por shumë lehtë. Në Shqipëri një autor ka nxjerrë se në fillim Pietro Marubi kaloi në Korfuz dhe pastaj Vlorë dhe aty konsulli italian i tha “shko në Shkodër se aty  ka katolikë”!!  Por arsyeja dukej se ishte “bashkimi me Garibaldin”. Në fakt italianët Marrubin e lindur në Piacenza në vitin 1834 e “dërgojnë në fillim në Turqi për të kërkuar azil politik”. Pse? Po, sepse gjatë kohës kur qyteti ishte nën sundimin austriak është vrarë një bashkiak i qytetit, dhe një nga të akuzuarit në këtë të ashtuquajtur komplot ishte dhe Pietro Marrubi. I bie të jetë tepër i ri po të bësh llogaritë me moshën.  Gegë Marubi thotë se ka ardhur në 1850-tën, dhe duhet që të ishte 16-të vjeç dhe llogaritë nuk dalin mirë, por gjithësesi....!!  Gjithsesi them....në fillim sipas biografisë që i bëjnë italianët e Piacensës, në Turqi nuk i kanë dhënë azil, as në Greqi dhe as në Vlorë, e cila ishte shumë afër Italisë dhe Piaçensës e cila merr autonominë dhe pavarësinë duke u bashkuar me Mbretërinë e Savojës vetëm në vitin 1858-të kur Marubi bën foton e parë që në fakt nuk është e saktë.... për Hamz Kazazin. Por po vazhdoj arsyetimin e një 16-të vjeçari që sillet rrotull dhe përfundon në Shkodër, ku është e sigurtë se si fuqia e kishës katolike, por kryesisht Vilajeti i Shkodrës me anën e valiut nuk e luajnë italianin e ri që vetëm 21 vjeç arrin të hap një dyqan,  i cili stamponte fotot e dikurshme. Po, dhe në fakt Marrubi merret nën mbrojtje në Shkodër.  Si merret nën mbrojtje? Në fakt,  e vetmja aristokraci e cila mund të shkëpuste firmë e vulë një valiu, për interesa të saj, ishte ajo shkodrane dhe pa shumë dallime si ajo katolike tashmë e ravijëzuar, e aq më shumë ajo muslimane e fortë si gjithmonë, rebele here here dhe “besnike” që nuk i besohej shumë nga ana e Portës së Lartë. Normalisht që fotot do të ishin për natyrën, burrat e fortë...Kazazi plak.... që në foto duket 40-të vjeç dhe rregullimi i kishave si piktor.  Dakort....!!
Kishte dhe një mënyrë tjetër në Shkodër për të pranuar një njeri që akuzohej rëndë në vëndin e vet.  Mënyra ishte të jepte “ anëtarësi grupi” pranim familjeje....dhe etnie dhe normalisht kjo vinte dalëngadalë, por kryesorja ishte forca e madhe e aristokracisë shkodrane e cila kishte jo vetëm para, por edhe ndikim të madh jo vetëm në Portën e Lartë, por edhe perëndim.  Të gjitha u përdorën për Marrubin garibaldin, dhe në fakt, ai u shkodranizua, sepse mësoi dhe shkodrançen e plotë, dhe sidomos duke lënë pikturën dhe u marrë me aparatin dhe foton, u bë një legjendë qytetse në Shkodër, dhe po u bëre në Shkodër në atë kohë....ishte vërtetë i famshëm. Pietro Marubi i kthyer në Pjetër, u bë vërtetë i famshëm dhe një shkodran i jashtëzakonshëm.
Atelia e Marubit është hapur në vitin 1856-të, dhe padyshim është një nga kryeveprat shqiptare të kulturës, (unë nuk di ndonjë gjë tjetër kulturore që e vlerson bota më shumë se sa kjo) vetë Pjetër Marubi është një nga modelet e njeriut përparimtar të teknikës dhe artit të ri të lindur në Francë vetëm 17-të vite më përpara. Kurse Shkodra ishte qyteti normalisht i perandorisë otomane që jepte besë dhe mbante brënda një piktor, më pas fotografin më të madh të ballkanit. Ishte qyteti midis lindjes dhe perëndimit, midis myslimanizmit dhe katolicimit në një bashkëjetesë të madhe dhe për tu admiruar....edhe sot e kësaj dite. Po, edhe sot e kësaj dite e them jo pa sens kritike....për sot!!  
Në këtë mes, ka diçka. Si ka mundësi që as në kohë të socializmit nuk deshën të gjejnë origjinën politike garibaldine të Marrubit, si ka mundësi që Gega nuk donte ta thoshte në biografinë historike të paraardhësve të vet. Si ka mundësi që edhe sot për artin e madh të fotografisë që Shkodra ka kampionin e Ballkanit, nuk është dhënë një fond për të gjetur rrënjët e familjes së Marrubit dhe ato të dalin historikisht qartë. Si ka mundësi që mos “rrëmohet” në biografinë e qytetit të lëvizjes, dhe që ka nxjerrë histori të mëdha për Italinë. Si ka mundësi që të mos vazhdohet dhënia e respektit për italianin e madh, kur dikur ju dha besa dhe qytetaria shkodrane edhe në kërkim? Si ka mundësi?
Ka mundësi.... e para, sepse në shumë raste historia dhe mburrjet tona janë sipërfaqësore dhe e dyta, dikush dikush, nuk do të vërtetën deri në fund.
Gjithsesi Pietro Marrubi, ose shkodani i madh Pjetër Marubi, e meriton jo vetëm një jetshkrim, më të plotë, por edhe një bust apo shtatore të madhe për nderin që i ka bërë jo vetëm Shkodrës, por gjithë Shqipërisë...pse jo Ballkanit. E meriton.

Gjenocidi komunist ndaj familjes se don Marin Shkurtit

Gjenocidi religjonar, politik, ekonomik, familjar i familjes së don Marin Shkurtit.

Koment-Dossier

Dokumenta për herë të parë.

Nga Besi Bekteshi

Një nga dyzet martirët e kishës katolike shqiptare të bërë nga Papa Gjon Pali II, është edhe don Marin Shkurti, nga Samrishi i Shkodrës, i shuguruar nga imzot Çoba në katedralen e Shkodrës. Krimi diktatorial komunist, dhe i kthyer në një gjenocid, ka në ekzekutimin e tij dhe njerzve të tij, por edhe burgosjen e familjarëve të tij si burra dhe gra, një përmasë që as legjendat nuk mund ta përshkruajnë dhe thonë. Duke jetuar një kohë tjetër, duke u sjellë me kohën me një padronancë absurde, dhe të pamëshirshme në pjesën historike, duke bërë indiferentin ndaj krimit edhe në pikpamjet politike, historike, religjonare, ekonomike, po mbikalojmë me turp atë pjesë 45-së vjeçare të një gjenocidi masiv në Shqipëri. Duke i lejuar vetes shfletimin e një proçes-verbali origjinal të datës 11-3-1969, ku një Kryetar Gjygji dhe një Prokurori që i dërgojnë Komitetit të Partisë së Shkodrës, unë po tentoj të paraqes edhe gjenocidin e shumanshëm ndaj një familje të vetme, e cila rezistonte si për të mbrojtur fenë, tokën, pronën dhe për më tepër qënësinë e tyre si familje normale. Është fjala e gjygjit të organizuar në Dajç, në vatrën e kulturës (në fakt ishte kisha e dikurshme) në datat 4-5 të muajit mars 1969, ku partia dhe organet e saj të represionit kishin mbledhur fshatarë nga Samrishi, Dajç, Shirq, Mushan, Darragjat, por edhe nga Oblika, Muriqan, Belaj, Velipjë, etj. Po, në dokument thuhet se ishin 700 njerëz dhe nuk i nxinte salla. I transportonin me automjete katundarët për të marrë pjesë, shumicës për tju shtënë frikën, dhe një pakicë, për dëshmitarë dhe akuzues ndaj një familjeje. Normalisht familjes Shkurti, dhe në rradhë të parë ish priftit Marin, pastaj  Ndrek, Jak, Gaspër, Lazër, Prena, Leze, Liza dhe Ruke Shkurti. Të duket sikur është familja e Romanovëve e pushkatuar nga Lenin e gjitha....!!?

Janë pushkatuar Marin dhe Ndrekë Shkurti dhe dënuar me vite të gjata burgimi absoltisht të gjihë të tjerët si burra dhe gra. Don Marin Shkurtin e arratisur,  e dorëzuan me tradhëti ato që mund ti jepnin strehim në Jugosllavi dhe akuza për tradhëti i mori të gjithë familjen, kurse Ndreka kishte më shumë...... edhe agjitacion dhe propogandë. Pastaj relacioni është i mbushur me gjenocidin e gjygjit masakër familjare, për familjen Shkurti që fillonte me akuzën e sabotimit të kolektivizimit në fillim, origjinën e pasur të familjes, luftën kundër kolektivizimit edhe nga brënda, parrullat e ndryshme “ në koperativë nuk jetohet”...ky pushtet duhet të rrëzohet....arratisjen..... dhe normalisht që pa ardhur Marini, akuzat binin mbi Ndrekën. Biles në relacion thuhet se “me luftën kundër fesë, familja humbi dhe kalanë e fundit” sepse ishte një familje prifti. Akuzohen se kanë dalë në mbrojtje të fesë, priftërinjve, se i konsideronin priftërinjtë patriotë dhe shqiptarë të mirë. Relacioni del qartë se mbas kthimit në shtëpi në vitin 67-të, kur u mbyllën kishat..Marini...prishi çdo gjë.... dhe nuk u fut as në koperativë. Të gjithë të akuzuarit janë tashmë sipas realacionit, të lidhur me Marinin, sepse kanë po të njëjtën ideologji, mentalitet.....!! Por relacioni tregon edhe dobësimin në saj të kushteve revolucionare...të pozitave të familjes... e cila në grup, po bënte përgatitje për arratisje, duke rregulluar një varkë brënda shtëpisë. Si don Marini, edhe të tjerët, akuzohen se kanë nxjerrë ngatërrresa në koperativë. Biles thuhet se ato nxorrën varkën dhe u arratisën të gjithë në Jugosllavi...14 nëntor....me fëmijët e tyre....organeve të UDB-së ju dhanë çdo informatë....me karakter ushtarak...ekonomik....politik që dinin....!! Po dhe pastaj....jugosllavët i kthyen......!!  Nuk mund të bëhet më makabër krimi se sa kaq, nga njëra anë e kufirit, dhe nga ana tjetër e saj.   

Por relacioni vazhdon, se gjatë gjykimit të pandehurit nuk janë treguar të penduar, kanë thënë se janë detyruar të iknin nga trajtimi ....por kanë tentuar të zvogëlojnë rrezikshmërinë shoqërore të gjithsecilit...sidomos të Marinit...!! Imagjinoni këta të rrezikshëm dhe sigurimin që i persekutonte çdo ditë....në relacion....i ....butë...!! Pastaj relacioni tregon se në gjygj nga dëshmitarë janë demaskuar si familja por sidomos Ndreka dhe Marini. Biles thuhet se Ndreka nuk ka pranuar asgjë, por ka thënë se “ato shpifin për ambicja personale”....!! Por relacioni thotë gjithashtu se nga gjygji “u vërtetua se nuk ishin dëshmitarët që shpifnin, por i akuzuari bënte dredhi për të mashtuar gjygjin”. Ndrekë Shkurti, për të cilin ishte paracaktuar dënimi...donte të mashtronte ...gjygjin....çfarë apoteoze dhe çfarë relacioni!!  Po, dhe relacioni thotë se ishin dëshmitarët që plotësuan me dëshmitë e tyre më tepër figurat e Marin dhe Ndrekë Shkurtit, dhe familjes së tyre deri te gratë ku thuhet se.....ato ishin në dijeni të plotë të krimeve dhe të tradhëtisë....!! Marin Shkurti u akuzua nga disa dëshmitarë, se i mësonte fëmijët me frymë fetare, organizonte festa fetare dhe ceremoni, duke ju larguar frymën revolucionare dhe u bë pengesë serioze e direktivave të partisë në fshat. Kanë qënë kundër shkurtimit të kopshteve, kundër punës në koperativë, kundër mbledhjes në një grazhd të bagëtive, duke bërë propogandë kundër....thotë relacioni. Biles relacioni pa specifikuar kush .....thotë se...diskutantët kërkuan dënimet më të ashpra për të gjithë, kurse për Marinin dhe Ndrekën ...dënimin kapital...!!

Në fund relacioni që gjygji i bënte partisë thotë se duke u parë të gjitha këto, Marin dhe Ndrekë Shkurti u gjëndën fajtor dhe u dënuan me “dënimin kapital”, kurse të tjerët me dënime të ndryshme.

Kështu familja, nga ky gjygj, nga kjo farsë politike dhe ideologjike, u masakrua duke pasur dy të ekzekutuar dhe të gjithë të burgosur dhe dënuar nga regjimi i cili kur donte të jepte mësime të forta, nuk ndalej para akuzave. Po, familjen e Samrishit, e akuzuan për tradhëti ndaj atdheut, për agjitacion dhe propogandë, për një familje anti pushtetit dhe partisë, kundra praktikave të kohës, kundra kooperativës dhe pronës së përbashkët.  Ishte dhe një prift i ri në këtë familje të cilin familjarët nuk e mohuan, nuk u përkulën si burrat dhe gratë, dhe kjo del qartë në relacionin që organet e diktaturës i bënin partisë.  Por shikohet qartë se dënimi ishte gjenocid, duhej të përkulte si familjen dhe religjonin, besimin, si pronën dhe ndjenjën e saj, por kërkonte edhe futjen me dhunë të ideologjisë së re. Ishte një nga gjygjet më masakrues që bëhej në vitin 1969-të, sepse po shikohej se duhej më dhunë dhe forcë në Shkodër dhe rrethinat e  saj, ku sidomos në aspektin religjonar do të bëhej si nga viti 1945-së dhe deri në fund të diktaturës, krimi më i madh në Shqipëri. Por jo vetëm në religjon....jo aspak...në çdo drejtim që mund të njihte logjika njerzore, dhe që nuk pranonte i ashtuquajturi komunizëm shqiptar. Ishte krejtësisht një gjenocid në besim, në politikë, ekonomi dhe në qoftëse do të kishte unitet familjar...edhe familjar.... dhe me detyrim në gjygje ku merrnin pjesë njerëz të detyruar, ku midis tyre kishte të friksuar, gënjyer, mashtruar, si dhe të inkriminuar.

E në fakt shoqëria jonë nuk është se ka bërë ndonjë gjë të jashtëzakonshme për të studiuar këtë gjenocid....për ta parë atë në aspektin historik dhe politik. Pastaj, as që mund të pretendosh se e ka konsumuar ligjërisht dhe parimisht për të dalë në fajtorët dhe organizatorët që pothuaj gjithmonë thonë....ashtu ishte koha...regjimi...dhe disa që jetojnë sot kanë besim tjetër, model tjetër, jetë tjetër të cilën ju a fali....demokracia.

Besi Bekteshi ne ABC NEWS

Besi Bekteshi te ABC News...interviste - speciale nga Simon Shkreli. Pavioni "Rilindja Kulturore Qytetare Shkodrane" dhe artefaktet aty.... ne  televizionin ABC NEWS.

Gjuha shqipe, krenaria me e madhe kombetare

Gjuha shqipe, trashëgimtarja më e madhe e origjinës të lashtë, plot sukses edhe sot.

Opinion

Besi Bekteshi

Megjithse kanë ndërhyrë ashpër në gjuhë, megjithse kanë ndikuar si gjuhët nga lindja dhe perëndimi, sërish shqipja është një nga modelet referuese më të forta të qytetërimit europian. Po, dhe të dy dialektet, por sidomos “old albanian” i veriut, që bëjnë sëbashku vazhdimësinë ilire.

Rrjetet sociale sot po bëjnë punën e tyre në lavdinë e kësaj gjuhe të lashtë dhe që shpjegon edhe gjuhët e tjera, duke filluar edhe me  greqishten e vjetër, por edhe anglishten e re. Rastësisht edhe pse dihej si emër dhe model,  lexova edhe projektin nga fondi austriak i FWF,  i cili bën fjalë në ndikimin e madh që shqipja e vjetër ka luajtur mbi gjuhët e ballkanit. Tashmë akoma më shumë në mënyrë shkencore, po rimerret inisiativa e të lartëve Hahn dhe Jokl,  si albanologë të shquar dhe të jashtëzakonshëm. E kjo na bën nder. Sot është Dr. Stefan Schumacher i Universitetit të Vienës dhe Institutit Gjuhësor? Po janë “Studimet Indoeuropaine” që vazhdojnë në këtë ritëm. Një nga gjërat e mrekullueshme të kësaj paraqitjeje,  ishte edhe një faqe libri në italishten e vjetër të shekullit 16-të dhe në krah të saj shqipen e shkruar në shkronja latine për “krijimin e Adamit dhe Evës”. Në  një shqipe të përkryer shkruhet ...ligierata...VI ...SI E CRIIOI..etj etj....

Në fakt është një tekst në italisht dhe shqip i këtij shekulli, që bën edhe diferencën e qartë gjuhësore. Tashmë po tentohet të gjindet ajo që quhet “sprachbund” ose origjina e përbashkët dhe nga kanë rrjedhur disa gjuhë. E shqipja është ajo që lind gjuhë, ose shpjegon më mirë të tjerat gjuhë. Dr. Stefan Schumacher dhe kolegu i tij  Dr. Joachim Matzinger, po i bëjnë në fillim një analizë të hollësishme “shqipes së vjetër”, dhe normalisht që kjo gjë deri tani është shumë e dobët në krahësim me shqipen e re. Në fazën e dytë,  ka ballafaqim të rezultateve  me sistemet verbale të gjuhëve të tjera ballkanike për tu stabilizuar ngjashmëritë. Deri tani nga Shcumacher, shqipja e vjetër përmbante një sasi të madhe nivelesh modaliteti, që kanë lejuar shprehjen e një pozicioni të veçantë. Në “shprehjen ballkanike” shqipja ka luajtur një rol të dorës së parë dhe sidomos në rumanishte, bullgarishten, maqedonishten dhe ka qënë karakteristike që në kohët antike.

Database në literaturë është kryesisht e shekullit 16-18 dhe ka mbi 1500 faqe tekst dhe çdo faqe kërkon ekstremisht kujdes. Deri tani për këtë materail është bërë shumë pak kërkim dhe hulumtim dhe kjo është edhe esenca e të resë në këtë zhvillim. Ka të bëjë me pothuaj literaturë religjoze katolike e cila në kohë të diktaturës nuk u shfrytëzua si duhet. Kanë munguar edhe lekët thonë studiuesit .....por kohën mbas komunizmit dhe kështu arsyetojnë ose jutifikojnë ato edhe interssin akoma të vakët të albanologëve dhe gjuhëtarëve tanë në këtë drejtim. E vërteta është se është disi trashëgimi austriake kjo gjë në studim të trashëgimisë shqipe dhe gjuhës në veçanti. Për këtë po i bëhet nder edhe prof austriak Norbert Jokl.
Pastaj në përgjithësi jepen edhe disa shpjegime mbi shqipen e cila në fakt ....shpjegon edhe të tjerat përfshi edhe anglishten.

Në shumë “arsyetime dhe studime” por edhe botime në rrjetet sociale dhe botimet në to, dalin dhe lidhjet e gjuhës shqipe me botën perendimore dhe afërsitë origjinare mbi to. Bie fjala fjala... përzë.... ose fot-catch ...në lidhje me pursue.....!! Po ashtu të pa arritshme dhe të vjetra kallzuesit si di,ha,pi,lë,loz,kap,hap,marr,fus,gjuj,leh,rrah,bëj....kam!! Ato shpjegojnë kudo, por askush nga gjuhët e tjera nuk  mund ti mbikalojë ato.

E për më tepër shpjegimi i anglishtes me leave-le, clear-çel, fresh-fresk, let-le të, know-njoh, see-shoh-sy-si, cotch-kap, ground –grij, call - quj-quaj etj etj. Akoma më shumë kur shkohet pastaj më thellë si te bios....mbij....to sprout ose forma primitive e “bi” dhe e gjallë në dialektet shqiptare. Në shumë e shumë raste edhe greqishtja e vjatër që te Zeusi dhe Zoti e shumë e shumë të tjera “shpërblehen me shqipen” dhe tashmë kjo gjë ka marrë famë.

Sit-et janë plot, studimet po ashtu, krenaria e gjuhës së vjetër shqipe sot është në lartësinë më të madhe ndërkombëtare, dhe mbase ky është momenti më i mirë jashtë Shqipërisë. Mbase gjuha është ajo që po na lartëson, dhe është vetëm ajo që edhe dikur, por edhe sot, na ruan nga shpërbërja dhe sulmet e atyre që nuk duan kombin dhe trashëgiminë tonë.

Është e jashtëzakonshme, por krejt e vërtetë.  Ka ndikuar dhe shumë.... kjo gjuhë, ka bërë që të faniten shumë, dhe jo vetëm diktatorë si Hitleri dhe Stalini, por akoma më shumë si rëndësi edhe Presidentë amerikanë dhe Kancelarë gjermanë, shkencëtarë dhe filozofë të mëdhenj të botës. Është modeli më i arrirë i joni dhe kultura më e madhe e jona që nuk është mbas askujt.

Pikërisht për këtë duhet të jemi krenarë. Po akoma më shumë është një Vienez tjetër si Maximilian Lambertz,  i njohur për punën e tij të filluar për greqishten e vjetër, por që përfundoi të ishte një shqiptaromadh dhe sidomos nga udhëtimet e tij në vitet 1913-14 në Shqipëri dhe Itali të jugut. Ai ishte një Anëtar i Akademisë të Shkencave të Vienës dhe për shumë kohë ishte i njohur në botë si studiozi më i madh i folklorit dhe mitologjisë shqiptare. Ka bërë tre volume në modelet e kurseve të gjuhës shqipe. Këtë punë e ka vazhduar deri në vitet 1959.  Ai ka vërtetuar me studimet e thella të tij se “shqipja është një pasardhëse e ilirishtes, por edhe shqiptarët janë trashëgimtarët e vërtetë të ilirëve. Por shprehja më e madhe e tij është....HISTORIA E VËRTETË E NJERZIMIT, DO TË SHKRUHET VETËM ATËHERE, KUR SHQIPTARËT DO TË JENË PJESË E SAJ.........